Aşırı uyuma (hipersomni), gece yeterince ya da uzun süre uyunmasına rağmen gündüz aşırı uykululuk yaşama ve olağandan çok daha fazla uyuma durumudur. Kişi saatlerce uyusa bile kendini dinlenmiş hissetmez ve gün boyu uyku ihtiyacıyla mücadele eder.
Aşırı uyuma, uykusuzluğun tersi bir tablo gibi görünse de benzer biçimde işlevselliği bozar. Kişi sabah yataktan kalkmakta büyük zorluk çeker, gün içinde sık şekerlemeler yapar ama yine de yorgundur; bu durum iş, okul ve sosyal yaşamı olumsuz etkiler.
Nasıl ortaya çıkar?
Aşırı uyuma çeşitli nedenlere bağlı olabilir. Depresyonun, özellikle atipik depresyon ve mevsimsel duygudurum bozukluğunun belirtilerinden biri aşırı uyumadır; burada uyku bir kaçış ve enerji kaybının sonucu olur. Ayrıca uyku apnesi gibi uyku kalitesini bozan tıbbi durumlar, bazı nörolojik hastalıklar ve ilaç etkileri de hipersomniye yol açabilir. Bu nedenle nedenin doğru belirlenmesi önemlidir.
Günlük hayatta
Aşırı uyuyan biri alarmları duymayabilir, hafta sonları 12 saati aşan uykular çekebilir, gün ortasında dayanılmaz bir uyku bastırmasıyla mücadele edebilir. Çevresi bunu tembellik olarak yorumlayabilir; oysa kişi çoğu zaman uykuya karşı çaresizdir ve bu durumdan kendisi de rahatsızdır.
Aşırı uyumayı değerlendirirken, uyku süresinden çok uyku kalitesine ve gündüz işlevselliğine bakmak gerekir. Bazı kişilerin doğal olarak daha çok uykuya ihtiyaç duyması normalken, hipersomnide kişi bol uyumasına rağmen dinlenemez ve gün boyu bir uyku baskısıyla mücadele eder. Bir başka önemli ayrım, aşırı uyumanın depresyonda çoğu zaman bir kaçış işlevi görmesidir: uyku, katlanılması güç duygulardan ve boşluk hissinden geçici bir sığınak hâline gelir. Ayrıca uyku apnesi gibi uyku kalitesini gizlice bozan tıbbi durumlar da gündüz aşırı uykululuğa yol açar. Bu nedenle nedenin doğru saptanması, doğru desteğin temelidir. Uyku örüntüsündeki belirgin bir değişimi tembellik olarak yorumlamak yerine ciddiye almak, hem beden hem de ruh sağlığı için önemlidir.
Aşırı uyumayla baş etmek, altta yatan nedeni anlamakla başlar. Depresyon kaynaklıysa depresyonun tedavisi, uyku bozukluğu kaynaklıysa tıbbi değerlendirme gerekir. Düzenli bir uyku-uyanıklık ritmi, gün ışığından yararlanma ve hareket yardımcı olur. Uyku örüntüsündeki belirgin değişimi ciddiye almak, hem beden hem ruh sağlığı için önemlidir.
Aşırı uyuma, DSM ve ICD'de hipersomni/hipersomnolans bozukluğu olarak tanımlanır ve depresif bozuklukların atipik özellikleriyle ilişkilendirilir; uyku tıbbı araştırma geleneğine dayanır.