Mani, olağandışı derecede yükselmiş, taşkın ya da aşırı sinirli bir ruh hâlinin, artmış enerji ve etkinlikle birlikte en az bir hafta süren ve kişinin işlevselliğini ciddi biçimde bozan bir duygudurum dönemidir. Bipolar bozukluğun en belirgin ve en ayırt edici bileşenidir.
Manik dönemdeki kişi kendini olağanüstü güçlü, yaratıcı ya da özel hissedebilir. Uyku ihtiyacı azalır ama yorgunluk hissetmez; düşünceler hızlanır, konuşma hızlanır, dikkat kolayca dağılır. Bu tablo öforik (aşırı neşeli) olabileceği gibi öfkeli ve gergin de olabilir.
Nasıl ortaya çıkar?
Mani, bipolar bozukluğun biyolojik zemini üzerinde ortaya çıkar. Beynin ödül ve duygudurum devrelerinde aşırı etkinlik, biyolojik ritim bozuklukları ve uyku yoksunluğu tetikleyici rol oynar. Manik dönemde kişinin muhakemesi bozulur; büyüklenmeci düşünceler (grandiyözite), aşırı harcama, riskli girişimler ve dürtüsel davranışlar görülebilir. Bazı ağır durumlarda gerçeklikle bağın koptuğu psikotik belirtiler de eklenebilir.
Günlük hayatta
Manik dönemdeki biri bir gecede iş kurabilir, tanımadığı insanlara büyük vaatlerde bulunabilir, tehlikeli araç kullanabilir ya da tüm birikimini harcayabilir. O an bunları sorun olarak görmez; çoğu zaman kendini hiç olmadığı kadar iyi hisseder. Bu nedenle çevredekilerin fark edip destek olması önemlidir.
Maninin ayırt edici yanı, yalnızca “neşeli olmak” değil, ruh hâli ve enerjideki değişimin kişinin olağan hâlinden belirgin biçimde sapması ve işlevselliği bozmasıdır. Manik dönemde kişinin muhakemesi bozulduğu için, o an verdiği kararların sonuçlarını göremeyebilir; bu yüzden mani hem finansal hem ilişkisel hem de fiziksel açıdan riskli olabilir. Belirtiler en az bir hafta sürer ya da hastaneye yatışı gerektirecek kadar şiddetlidir. Manik dönemdeki kişi çoğu zaman bir sorunu olduğunu kabul etmez; bu “içgörü kaybı”, tedaviye başlamayı zorlaştırdığı için yakınların rolü büyük önem taşır. Maniyi erken tanımak, hem kişinin hem de çevresinin geri döndürülmesi güç sonuçlardan korunmasını sağlar.
Mani tıbbi müdahale gerektiren bir durumdur; kişinin kendine ya da başkalarına zarar verme riski taşıyabilir. Erken tanı, ilaç tedavisi ve düzenli takip atakların şiddetini azaltır. Manik dönemleri tanımayı öğrenmek, kişinin ve yakınlarının hayatını korumada belirleyici olur.
Mani, DSM ve ICD'de bipolar bozukluğun bir bileşeni olarak tanımlanır; manik-depresif tablonun klinik tanımı Emil Kraepelin'e dayanan bir araştırma geleneğinden gelir.