Narsisizm, kişinin abartılı bir kendini önemseme duygusu, sürekli hayranlık ihtiyacı ve başkalarına karşı sınırlı empati ile tanımlanan bir kişilik özelliğidir. Narsistik eğilimleri yüksek kişiler kendilerini özel, üstün ve hak sahibi görme eğilimindedir; onay ve takdir onlar için âdeta bir yakıt gibidir.
Narsisizmi anlamak için onu bir süreklilik olarak düşünmek gerekir. Sağlıklı bir öz-değer ve öz-güven herkes için gereklidir; narsisizm ise bu eğilimin abartılı, kırılgan ve başkalarını sömüren bir hâle gelmesidir. İlginç biçimde, dıştaki büyüklenmeci cephenin altında çoğu zaman kırılgan bir öz-değer ve reddedilmeye karşı yüksek bir duyarlılık yatar.
Günlük hayatta
Narsistik eğilimli biri sürekli takdir bekleyebilir, eleştiriye aşırı tepki verebilir, başkalarının başarılarını kıskanabilir ve ilişkilerde kendi ihtiyaçlarını daima öne koyabilir. Kendini haklı çıkarmak için gerçeği çarpıtabilir. Bu örüntüler, çevresindeki insanlarda çoğu zaman değersizlik ve tükeniş duygusu bırakır.
Bilimsel temeli
Narsisizm kavramının kökleri, kendine âşık olan Narkissos mitine ve psikanalitik geleneğe uzanır. Modern psikolojide narsisizm hem normal bir kişilik boyutu hem de klinik düzeyde “narsistik kişilik bozukluğu” olarak incelenir; “karanlık üçlü”nün bir parçasıdır. Araştırmacılar büyüklenmeci (grandiyöz) ve kırılgan (vulnerable) narsisizm gibi alt biçimleri ayırt eder. Düşük empati, bu özelliğin merkezindedir.
Narsisizmin belki de en az anlaşılan yanı, dıştaki büyüklenmeci cephenin altında çoğu zaman kırılgan bir öz-değerin yatmasıdır. Sürekli hayranlık ihtiyacı ve eleştiriye aşırı tepki, aslında içteki güvensizliği örtme çabası olabilir. Bu yüzden narsistik eğilimli biri, en küçük bir reddedilme ya da eleştiride orantısız bir öfke veya çöküş yaşayabilir. Araştırmacılar, gösterişçi ve kendinden emin görünen “büyüklenmeci” narsisizm ile içten içe kaygılı ve alıngan olan “kırılgan” narsisizmi ayırt eder. Bu ayrımı bilmek, davranışın altındaki dinamiği daha gerçekçi biçimde anlamaya yardımcı olur.
Narsisizmi anlamak, hem çevremizdeki örüntüleri fark etmeye hem de sağlıklı öz-değer ile abartılı benmerkezcilik arasındaki farkı görmeye yardımcı olur. Empatiyi geliştirmek, kırılganlığa alan açmak ve öz-değeri sürekli onaydan değil içeriden beslemek; hem kişinin kendisi hem de ilişkileri için sağlıklı bir yön sunar.
Narsisizm kavramı psikanalitik geleneğe ve Narkissos mitine dayanır; modern psikolojide hem kişilik boyutu hem klinik bozukluk olarak, karanlık üçlünün parçası biçiminde incelenir.