Flashback (geriye dönüş), travmatik bir anının, sanki o olay şu anda yeniden yaşanıyormuş gibi, canlı ve istemsiz biçimde belirmesidir. Sıradan bir hatırlamadan farklı olarak kişi olayı yalnızca anımsamaz; onu görüntüler, sesler, bedensel duyumlar ve duygularla yeniden deneyimler.
Flashback, TSSB'nin en çarpıcı belirtilerinden biridir. Kişi o an güvende olsa bile, beden ve zihin geçmişteki tehlikeye geri döner. Bu deneyim saniyeler sürebileceği gibi, kişiyi bulunduğu andan tamamen koparacak kadar yoğun da olabilir.
Bilimsel temeli
Normalde anılar, hipokampüs tarafından zamana ve bağlama yerleştirilerek “geçmişte oldu” etiketiyle saklanır. Travma anında yüksek stres, bu işlemi bozar; anı, parçalı, zamansız ve duygusal olarak ham biçimde kaydolur. Bu yüzden bir tetikleyiciyle uyarıldığında anı, geçmiş bir olay olarak değil, şimdiki bir tehdit olarak yeniden canlanır. Amigdalanın aşırı tepkisi ve prefrontal düzenlemenin zayıflaması bu deneyimi besler.
Günlük hayatta
Bir gaz kokusu, benzer bir ses tonu, belli bir mekân ya da tarih flashback'i tetikleyebilir. Kişi aniden kalbinin hızlandığını, terlediğini, olayı yeniden gördüğünü ya da hissettiğini fark eder; bazen nerede olduğunu geçici olarak unutur. Bu yüzden flashback korkutucu ve yıpratıcıdır.
Flashback'i sıradan bir hatırlamadan ayıran, geçmişlik duygusunun kaybolmasıdır. Normal bir anıyı hatırladığımızda onun geçmişte olduğunu biliriz; flashback'te ise anı, sanki şimdi yeniden oluyormuş gibi bedensel ve duygusal olarak canlanır. Flashback'ler her zaman görsel değildir; bazen yalnızca bir duygu (nedensiz bir dehşet), bir bedensel duyum ya da bir tehlikedeyim hissi biçiminde gelen duygusal flashback'ler olarak yaşanır ve bu biçim özellikle kafa karıştırıcıdır. Kişi neden böyle hissettiğini anlamayabilir. Flashback'in bir delilik belirtisi değil, işlenmemiş bir anının kendini gösterme biçimi olduğunu bilmek, deneyimi daha az korkutucu kılar.
Flashback'lerle baş etmede topraklanma (grounding) teknikleri önemlidir: beş duyuyu kullanarak şimdiki ana dönmek, “Bu bir anı, şu an güvendeyim” diye kendini yönlendirmek işe yarar. Travma terapileri, parçalı anının işlenip geçmişe yerleşmesine yardımcı olur. Flashback'lerin bir delilik değil, işlenmemiş bir anının izi olduğunu bilmek, kişiye kontrol duygusu kazandırır.
Flashback ve travmatik belleğin parçalı doğası, TSSB araştırma geleneğinde; Bessel van der Kolk'un travmatik bellek çalışmaları ve çift temsil kuramı (Chris Brewin) gibi yaklaşımlarda ele alınır.