Haset, bir başkasının sahip olduğu bir şeye (başarı, yetenek, mülk, ilişki ya da niteliğe) karşı duyulan; o şeye sahip olma isteğiyle birlikte, çoğu zaman kişinin kendi eksikliğini hissetmesine yol açan acı verici bir duygudur. Haset, kıskançlıkla karıştırılsa da farklıdır: haset, sahip olmadığımız bir şeyi başkasında görünce doğar; kıskançlık ise sahip olduğumuz bir ilişkiyi kaybetme korkusuyla ilgilidir.
Bilimsel temeli
Haset, sosyal karşılaştırmanın doğal bir sonucu olarak görülür. İnsanlar kendilerini sürekli başkalarıyla kıyaslar; özellikle yukarı yönlü karşılaştırmalar (kendinden daha “iyi” durumda görünen biriyle kıyaslama) haseti tetikleyebilir. Araştırmacılar bazen iki biçim ayırt eder: kötücül haset (diğerinin sahip olduğunu kaybetmesini isteme, aşağı çekme dürtüsü) ve iyicil haset (aynı şeye ulaşmak için motive olma, yukarı çekilme). İkincisi, uygun koşullarda gelişime dönüşebilir.
Psikanalitik gelenekte, özellikle Melanie Klein’ın çalışmalarında haset, erken gelişimsel bir duygu olarak önemli bir yer tutar. Günümüzde sosyal medya, sürekli ve idealize edilmiş karşılaştırma imgeleri sunarak haset duygusunu besleyen güçlü bir ortam yaratmaktadır. Haset genellikle utançla iç içedir; bu yüzden çoğu zaman gizlenir ve itiraf edilmesi zordur.
Günlük hayatta
Bir arkadaşınızın terfisini duyunca içinizde beliren rahatsızlık, başkasının mutlu ilişkisini görünce hissettiğiniz burukluk ya da sosyal medyada başkalarının “kusursuz” hayatlarını izlerken çöken ruh hâli hasetin örnekleridir. Haset acıtır, ama aynı zamanda neyi arzuladığımıza dair bilgi de taşır.
Hasetin en zorlayıcı yanı, çoğu zaman gizlenmesi ve itiraf edilememesidir; çünkü haset duymak “çekememezlik” gibi ahlaki bir kusur olarak damgalanır. Oysa haseti bastırmak onu güçlendirir ve kimi zaman pasif saldırganlık ya da kişinin kendini küçümsemesi olarak dışa vurur. Haseti kendine dürüstçe kabul edebilmek, ilk ve en özgürleştirici adımdır. Bu duyguyu, aşağı çekme dürtüsüne dönüştürmek yerine, “ben aslında neyi istiyorum?” sorusuna bir yanıt olarak okumak; onu yıkıcı bir kıskançlıktan, yapıcı bir motivasyona çevirebilir.
Haseti yargılamadan tanımak, onu dönüştürmenin ilk adımıdır. Bu duygunun altında yatan ihtiyaç ya da özlemi fark etmek, karşılaştırmayı azaltmak ve minnettarlığa alan açmak haseti yumuşatır. Haseti bir ayıp değil, kendinizi tanımanıza yardımcı olan insani bir sinyal olarak görmek, iç huzurunuzu destekler.
Haset, sosyal karşılaştırma kuramıyla açıklanır; psikanalitik bakışta Melanie Klein’ın katkısı önemlidir. İyicil/kötücül haset ayrımı çağdaş duygu araştırmalarından gelir.