Öz-saygı, kişinin kendi değerine ve önemine dair genel, öznel değerlendirmesidir. “Ben değerli bir insanım” duygusunun temelini oluşturan öz-saygı, kendimizi ne kadar sevdiğimizi, kabul ettiğimizi ve saygıya değer bulduğumuzu yansıtır. Özgüvenden farklı olarak öz-saygı, ne yapabildiğimizle değil, kim olduğumuza dair içsel değer duygusuyla ilgilidir.
Sağlıklı öz-saygı, kendini gerçekçi biçimde kabul etmeyi içerir; ne abartılı bir üstünlük duygusu ne de sürekli bir yetersizlik hissi. Yüksek ama kırılgan bir öz-saygı, sürekli onaya ve başarıya bağımlı olabilirken; sağlam bir öz-saygı, başarısızlık ve eleştiri karşısında bile kişinin kendi değerini koruyabilmesini sağlar. Düşük öz-saygı ise kaygı, depresyon ve ilişki güçlükleriyle ilişkilendirilir.
Bilimsel temeli
Psikolojide öz-saygının kaynakları arasında erken çocukluk deneyimleri, bağlanma ilişkileri, başarılar ve sosyal geri bildirimler sayılır. Koşullu öz-saygı (değerini yalnızca başarı ya da onay üzerinden hissetmek) kırılganken; koşulsuz öz-kabule dayalı öz-saygı daha dayanıklıdır. Son yıllarda bazı araştırmacılar, sürekli yüksek öz-saygı peşinde koşmak yerine öz-şefkat geliştirmenin ruh sağlığı için daha sürdürülebilir olabileceğini öne sürmektedir.
Günlük hayatta
Bir hata yaptığınızda değerinizin sarsılmaması, başkalarının onayına aşırı bağımlı olmadan kararlar verebilmek, kendinize saygılı sınırlar koyabilmek ya da eleştiri karşısında yıkılmadan durabilmek sağlıklı öz-saygının yansımalarıdır.
Sağlam bir temel
Öz-saygının kırılgan ve sağlam biçimleri arasında önemli bir fark vardır. Değerini yalnızca başarı, güzellik ya da başkalarının onayı üzerinden hisseden kişi, bu koşullar sarsıldığında derin bir boşluğa düşebilir; bu koşullu öz-saygıdır. Buna karşılık, kendini koşulsuz kabul etmeye dayalı bir öz-saygı, başarısızlık ve eleştiri karşısında bile ayakta kalır. Son yıllarda birçok araştırmacı, sürekli daha yüksek öz-saygı peşinde koşmak yerine öz-şefkat geliştirmenin daha sağlıklı ve istikrarlı olduğunu öne sürmektedir. Öz-saygıyı anlamak, değerinizi dış koşullara endekslemenin kırılganlığını görmenizi ve daha derin, koşulsuz bir öz-kabul geliştirmenizi sağlar.
Öz-saygıyı anlamak, değerinizi dış başarılara ve başkalarının onayına endekslemenin ne kadar kırılgan olduğunu görmenizi sağlar. Kendinizi koşulsuz kabul etmeyi öğrenmek, öz-şefkatle beslenmek ve kendi değerlerinize göre yaşamak, sağlam ve kalıcı bir öz-saygının temellerini atar. Değerinizi dış koşullardan değil, koşulsuz bir öz-kabulden almayı öğrenmek, sağlam ve kalıcı bir iç huzurun temelini atar.
Öz-saygı kavramı, Morris Rosenberg’in ölçeği ve Nathaniel Branden’in çalışmalarıyla yaygınlaşmıştır; koşullu öz-saygının kırılganlığı ve öz-şefkatle ilişkisi güncel araştırmalarla desteklenir.