Öz-şefkat, kişinin zorluk, başarısızlık ya da acı anlarında kendine, sevdiği bir dosta göstereceği türden anlayış, nezaket ve sıcaklıkla yaklaşmasıdır. Kendini eleştirmek ve yargılamak yerine, insan olmanın kusurlu doğasını kabul ederek kendine destekleyici bir tutumla davranmayı ifade eder. Öz-şefkat, kendini şımartmak değil, kendine sağlıklı biçimde sahip çıkmaktır.
Öz-şefkat üç temel bileşenden oluşur. Birincisi öz-nezakettir; hatalar karşısında sert eleştiri yerine anlayış göstermek. İkincisi ortak insanlık duygusudur; acı çekmenin ve kusurlu olmanın herkesin paylaştığı insani bir deneyim olduğunu hatırlamak, böylece yalnız hissetmemek. Üçüncüsü bilinçli farkındalıktır; acı verici duyguları bastırmadan ya da abartmadan, dengeli biçimde fark etmek.
Bilimsel temeli
Öz-şefkat üzerine yapılan araştırmalar, bu tutumun daha düşük kaygı ve depresyon düzeyleri, daha yüksek yaşam doyumu ve daha güçlü duygusal dayanıklılıkla ilişkili olduğunu göstermektedir. İlgi çekici biçimde, öz-şefkat motivasyonu düşürmez; aksine, başarısızlık korkusunu azalttığı için kişinin hatalarından öğrenmesini ve yeniden denemesini kolaylaştırır. Öz-şefkat, katı öz-eleştiriye kıyasla çok daha sürdürülebilir bir gelişim zeminidir.
Günlük hayatta
Bir hata yaptığınızda “nasıl bu kadar aptalım” demek yerine “herkes hata yapar, bundan ne öğrenebilirim” diyebilmek, zor bir günün ardından kendinize dinlenme izni vermek ya da içsel eleştirmeninize daha nazik bir sesle yanıt vermek öz-şefkatin örnekleridir.
Yaygın bir yanlış anlama
Öz-şefkatle ilgili en yaygın yanlış inanç, onun tembelliğe ya da kendini fazla hoş görmeye yol açacağıdır. Oysa araştırmalar tam tersini göstermektedir: Kendine şefkatle yaklaşan insanlar, başarısızlık karşısında daha az savunmaya geçtikleri için hatalarını daha kolay kabul eder, sorumluluk alır ve yeniden dener. Sert öz-eleştiri ise çoğu zaman erteleme, kaçınma ve motivasyon kaybı yaratır; çünkü hata yapmak dayanılmaz bir tehdide dönüşür. Öz-şefkat, kendine acımak değil, zorlukla karşılaşan bir dosta göstereceğiniz bilgece desteği kendinize de sunmaktır. Bu tutum, hem duygusal dayanıklılığı hem de gerçek gelişimi besleyen sağlam bir zemindir.
Öz-şefkati geliştirmek, kendinizle kurduğunuz ilişkiyi dönüştürür. Kendinize bir düşman gibi değil, bir müttefik gibi davranmak; hem zorluklarla baş etme gücünüzü artırır hem de daha huzurlu, dengeli ve sağlıklı bir benlik duygusu inşa etmenize yardımcı olur.
Öz-şefkat kavramı ve üç bileşenli modeli, psikolog Kristin Neff tarafından geliştirilmiş ve ölçülebilir hâle getirilmiştir; ruh sağlığıyla ilişkisi çok sayıda araştırmayla desteklenmektedir.