İstismar (Kötü Muamele)

İstismar (kötü muamele), bir kişiye fiziksel, duygusal, cinsel ya da ekonomik yollarla kasıtlı olarak zarar verilmesi, gücün kötüye kullanılması ve temel haklarının çiğnenmesidir. Özellikle güç dengesizliğinin bulunduğu ilişkilerde (ebeveyn-çocuk, partnerler, bakım veren-bağımlı kişi) ortaya çıkar ve derin ruhsal izler bırakır.

İstismar tek bir biçimle sınırlı değildir. Fiziksel şiddetin yanı sıra, aşağılama, tehdit, sürekli eleştiri ve korkutma gibi duygusal istismar; cinsel istismar; ve kişinin kaynaklarını kontrol etme gibi ekonomik istismar da bu kapsamdadır. Duygusal istismar, iz bırakmadığı sanılsa da en az fiziksel istismar kadar yıkıcı olabilir.

Bilimsel temeli

İstismar, özellikle çocuklukta yaşandığında beynin stres ve bağlanma sistemlerini derinden etkiler; olumsuz çocukluk yaşantıları (ACE) araştırmaları, istismarın uzun vadeli ruhsal ve fiziksel sağlık sonuçlarını belgelemiştir. İstismarın yarattığı en yıkıcı etkilerden biri, mağdurun suçu ve utancı kendine yüklemesidir. Oysa sorumluluk her zaman istismarı uygulayana aittir; bu, klinik ve etik bir gerçektir.

Günlük hayatta

İstismara maruz kalan biri, sürekli tetikte olabilir, düşük öz-değer taşıyabilir, güven kurmakta zorlanabilir, kaygı, depresyon ve travma belirtileri geliştirebilir. Özellikle duygusal istismarda mağdur, yaşadığının “gerçekten kötü muamele olup olmadığından” bile emin olamayabilir; çünkü istismar çoğu zaman kişinin gerçeklik algısını da hedef alır.

İstismarı anlamada iki nokta özellikle önemlidir. Birincisi, istismarın fiziksel şiddetle sınırlı olmadığıdır; sürekli aşağılama, tehdit, korkutma ve gerçeklik algısını hedef alan duygusal istismar, gözle görülür iz bırakmasa da en az fiziksel istismar kadar yıkıcı olabilir. İkincisi ve en kritiği, sorumluluğun her zaman istismarı uygulayana ait olmasıdır. İstismarın en sinsi etkilerinden biri, mağduru suçu ve utancı kendine yükler hâle getirmesidir; kişi çoğu zaman “ben hak ettim” ya da “ben abartıyorum” diye düşünür. Bu, istismarın bir sonucudur, bir gerçek değil. Bu ayrımı içselleştirmek, iyileşmenin ve kendine değer vermenin merkezinde yer alır.

İstismarın etkilerinden iyileşmek mümkündür ve yardım almak bir hak, bir zayıflık değildir. Güvenli bir ortama ulaşmak, sorumluluğun istismarı uygulayana ait olduğunu içselleştirmek ve profesyonel destek almak iyileşme yolunu açar. Acil güvenlik riski olan durumlarda ilgili destek hatlarına ya da 112'ye başvurmak hayati olabilir. Kendine değer vermek, bu sürecin merkezindedir.