Şizoid Kişilik Bozukluğu

Şizoid Kişilik Bozukluğu, kişinin yakın ilişkilere karşı belirgin bir ilgisizlik göstermesi, sosyal bağlardan uzak durması ve duygularını sınırlı biçimde ifade etmesiyle tanımlanan bir kişilik bozukluğudur. Bu kişiler yalnızlığı bir kayıp olarak değil, çoğu zaman bir tercih olarak yaşarlar.

Şizoid örüntüde kişi, başkalarıyla yakınlık kurma ihtiyacını çok az hisseder; ilişkiler ona genellikle gereksiz ya da yorucu görünür. Övgü ve eleştiriye karşı kayıtsız kalabilir, duygusal olarak mesafeli ve içine kapanık görünür. Bu tablo, sosyal anksiyeteden farklıdır: Sosyal kaygıda kişi ilişki ister ama korkar; şizoid örüntüde ise ilişkiye yönelik istek zaten düşüktür.

Nasıl ortaya çıkar?

Şizoid kişilik örüntüsünün kökeni tam olarak bilinmemekle birlikte, genetik yatkınlık ile erken dönem yaşantılarının birlikte rol oynadığı düşünülür. Duygusal olarak soğuk, mesafeli ya da ihtiyaçların karşılanmadığı bir büyüme ortamı, çocuğun yakınlıktan beklenti kurmayı bırakıp kendi iç dünyasına çekilmesine katkıda bulunabilir. Bu içe çekiliş zamanla bir yaşam biçimine dönüşür. Şizoid örüntünün, isim benzerliğine rağmen şizofreniden farklı bir durum olduğunu vurgulamak gerekir.

Günlük hayatta

Günlük yaşamda bu; tek başına yapılan işleri tercih etme, arkadaşlık ve romantik ilişkilere az ilgi, duyguları belli etmeme ve sosyal etkinliklerden uzak durma biçiminde görülebilir. Kişi çoğu zaman bundan rahatsızlık duymaz; sıkıntı daha çok çevresindeki insanların yakınlık beklentileriyle çatıştığında ortaya çıkar.

İçe dönük ve mesafeli bir yaşam biçiminin kendiliğinden bir “hastalık” olmadığını hatırlamak gerekir; sorun ancak kişi bu durumdan acı çekiyorsa ya da bağ kurmak isteyip kuramıyorsa söz konusudur. Herkesin yakınlık ihtiyacı farklıdır ve bu farklılığa saygı göstermek değerlidir.

Yakınların bu örüntüyü “soğukluk” ya da “ilgisizlik” olarak yorumlayıp incinmesi sık görülür; oysa mesafe çoğu zaman bilinçli bir reddediş değil, kişinin doğal yönelimidir. Onun yalnızlık ihtiyacına saygı gösterirken kapıyı açık tutmak, baskı kurmadan bağ kurmanın en sağlıklı yoludur.

Şizoid kişilik yapısı, kişinin yaşamını ciddi biçimde kısıtlamadığı sürece mutlaka “düzeltilmesi gereken” bir sorun olmayabilir. Ancak kişi yalnızlığından ötürü acı çekiyorsa ya da bağ kurmak istiyorsa, psikoterapi güvenli bir zeminde yakınlığı deneyimlemeyi destekleyebilir. Bu kavramı anlamak, içe dönük ve mesafeli bir yaşam biçimini yargılamadan, kişinin kendi ihtiyaçlarına saygı göstererek değerlendirmeyi sağlar.