Beklenti anksiyetesi, henüz gerçekleşmemiş bir olay, durum ya da deneyim öncesinde duyulan; olayın kötü geçeceği ya da başa çıkılamayacağı düşüncesiyle beslenen yoğun kaygıdır. Kaygının kaynağı olayın kendisi değil, olaya dair zihinde kurulan senaryolardır.
Bu kaygı çoğu zaman olayın kendisinden daha yıpratıcıdır. Kişi bir sunum, sınav, görüşme, uçuş ya da panik atak yaşayabileceği bir durumu günler hatta haftalar önceden düşünmeye başlar ve bu bekleyiş süreci onu tüketir.
Nasıl ortaya çıkar?
Beklenti anksiyetesinin merkezinde “geleceği felaket biçiminde okuma” vardır. Zihin, olası olumsuz sonuçları canlı biçimde hayal eder ve beden bu hayali sanki gerçekmiş gibi tepkiyle karşılar; kalp hızlanır, kaslar gerilir. Kişi bu tedirginlikten kurtulmak için olayı erteleyebilir ya da tamamen kaçınabilir. Kaçınma anlık rahatlama verir ama beklenti anksiyetesini besleyerek gelecekte daha da güçlendirir.
Günlük hayatta
Beklenti anksiyetesi yaşayan biri, önemli bir toplantı öncesi gece uyuyamaz, doktor randevusunu haftalarca ertelemek isteyebilir, tatil planı bile ona kaygı verebilir. Panik bozuklukta “yeniden atak gelecek” korkusu, sosyal anksiyetede “rezil olacağım” beklentisi bu kaygının tipik örnekleridir.
Beklenti anksiyetesinin en çarpıcı özelliği, çoğu zaman korkulan olayın kendisinden daha uzun ve daha yıpratıcı olmasıdır. Kişi bir olayı günler, hatta haftalar önceden zihninde tekrar tekrar yaşar; bu önizlemeler gerçek deneyimden defalarca fazla acı verebilir. Bir başka özelliği, kaçınmayı güçlü biçimde beslemesidir: erteleme ya da tümüyle vazgeçme anlık bir rahatlama sağlar, ama bu rahatlama beklenti kaygısını pekiştirerek büyütür. Beklenti anksiyetesi birçok kaygı sorununun ortak paydasıdır; panik bozuklukta “yeni atak” korkusu, sosyal anksiyetede “rezil olma” beklentisi ve sınav kaygısında “başarısızlık” öngörüsü bunun tipik görünümleridir. Beklenti anksiyetesini tanımak, kişinin korkuyu olaydan çok kendi zihnindeki senaryoların beslediğini görmesine yardımcı olur. Çoğu zaman korkulan olay, zihinde defalarca yaşanan felaket senaryosundan çok daha yönetilebilir çıkar.
Beklenti anksiyetesiyle baş etmenin anahtarı, kaçınmak yerine kademeli olarak yüzleşmek ve felaket senaryolarını gerçekçi biçimde sınamaktır. Dikkati şimdiki ana getirmek, olası olumsuz sonuçlarla baş edebileceğini hatırlamak kaygıyı yumuşatır. Çoğu zaman korkulan olay, zihindeki senaryodan çok daha yönetilebilir çıkar.
Beklenti anksiyetesi, kaygı bozukluklarının bilişsel modellerinde tanımlanan bir süreçtir; Aaron Beck ve David Barlow'un çalışmalarındaki felaketleştirme ve kaçınma kavramlarıyla ilişkilidir.