Disosiyatif Kimlik Bozukluğu

Disosiyatif Kimlik Bozukluğu, kişide birbirinden görece bağımsız, farklı kimlik durumlarının bulunması ve bunlar arasında geçişlerle birlikte bellek boşluklarının yaşanmasıyla tanımlanan bir ruhsal bozukluktur. Eskiden “çoklu kişilik bozukluğu” olarak adlandırılan bu tablo, özünde bir bütünleşememe, yani kimliğin parçalanması durumudur.

Sağlıklı bir zihinde bellek, kimlik, duygu ve algı bütünleşmiş biçimde çalışır; kişi kendini zaman içinde tutarlı bir “ben” olarak deneyimler. Disosiyatif kimlik bozukluğunda ise bu bütünleşme sağlanamamıştır. Farklı kimlik durumları devreye girdiğinde kişi, o sırada olanları hatırlamayabilir, farklı davranış ve seslerle kendini ifade edebilir. Bu geçişler kişi için ürkütücü ve kafa karıştırıcıdır.

Nasıl ortaya çıkar?

Bilimsel anlayışa göre bu tablonun kökeninde neredeyse her zaman erken çocuklukta yaşanan, tekrarlayan ve ağır travma vardır. Dayanılmaz bir istismar ya da ihmalle karşılaşan çocuğun zihni, kaçamayacağı acıdan “zihinsel olarak uzaklaşarak” korunmaya çalışır. Disosiyasyon bu noktada bir hayatta kalma stratejisidir. Bütünleşmiş bir kimlik henüz gelişmemişken tekrarlanan travma, kimliğin ayrı bölmelerde örgütlenmesine yol açabilir. Yani bu bozukluk bir “zayıflık” değil, dayanılmaz koşullarda geliştirilmiş bir savunmadır.

Günlük hayatta

Günlük yaşamda bu; açıklanamayan bellek boşlukları, zaman kaybı, tanımadığı eşyalar bulma, kendine yabancılaşma hissi ve duygudurumda ani, belirgin değişimler biçiminde görülebilir. Tablo çoğu zaman depresyon, travma sonrası stres ve kaygı belirtileriyle iç içedir.

Bu tabloyla yaşayan biri için en iyileştirici deneyimlerden biri, sonunda inanılmak ve anlaşılmaktır; çünkü çoğu zaman uzun yıllar boyunca yanlış anlaşılmış ya da etiketlenmişlerdir. Güvenli, sabırlı bir terapötik ilişki, parçalanmış deneyimlerin yavaşça bütünleşmesine zemin hazırlar.

Bu tabloyla ilgili sinema ve medyanın çizdiği tehlikeli, korkutucu portreler gerçeği yansıtmaz; bu kişiler çoğunlukla başkasından çok kendileri incinmeye açıktır. Doğru bilgi ve şefkatli bir yaklaşım, hem damgalamayı azaltır hem de kişinin güvenli bir terapötik ilişki içinde iyileşmesine zemin hazırlar.

Disosiyatif kimlik bozukluğu, sabırlı ve travma odaklı bir psikoterapiyle çalışılabilir; amaç, parçalanmış deneyimleri güvenli biçimde bütünleştirmek ve travmanın izlerini iyileştirmektir. Bu kavramı anlamak, sansasyonel klişelerin ötesine geçip, bu tablonun derin bir acının izini taşıdığını ve şefkatli bir yaklaşımı hak ettiğini görmeyi sağlar.