Diyalektik Davranış Terapisi (DBT)

Diyalektik Davranış Terapisi (DBT), yoğun ve dengesiz duygularla baş etmeyi öğreten, kabul ile değişimi bir arada tutan yapılandırılmış bir psikoterapi yöntemidir. Başlangıçta borderline kişilik bozukluğu için geliştirilmiş olsa da, bugün duygu düzenleme güçlüğünün olduğu birçok tabloda kullanılır.

“Diyalektik” sözcüğü, birbirine zıt görünen iki gerçeğin bir arada tutulması anlamına gelir. DBT’nin merkezindeki diyalektik şudur: Kişi, olduğu hâliyle tümüyle kabul edilirken, aynı zamanda değişmeye ve daha sağlıklı beceriler geliştirmeye de davet edilir. Bu denge önemlidir; çünkü yalnızca değişime odaklanmak kişiye “yetersizsin” mesajı verirken, yalnızca kabule odaklanmak acıyı sürdürür.

Bilimsel temeli

DBT, 1980’lerde psikolog Marsha Linehan tarafından geliştirilmiştir. Linehan’ın biyososyal modeline göre, duygusal olarak hassas bir mizaç ile duyguları geçersiz kılan bir çevrenin etkileşimi, duygu düzenleme becerilerinin gelişmemesine yol açar. DBT bu becerileri doğrudan öğretir. Yöntem dört temel beceri alanı üzerine kuruludur: bilinçli farkındalık (mindfulness), sıkıntıya dayanma, duygu düzenleme ve kişilerarası etkililik. Çalışmalar DBT’yi özellikle kendine zarar verme ve intihar riskini azaltmada etkili bulmuştur.

Günlük hayatta

DBT genellikle bireysel terapi ile beceri eğitimi gruplarını birleştirir. Danışan, kriz anında dürtüsel davranmadan sıkıntıya dayanmayı, duygularını fark edip isimlendirmeyi, ilişkilerinde sınır koyarken bağı korumayı ve şimdiki ana kök salmayı öğrenir. Bu beceriler soyut kalmaz; günlük yaşamdaki gerçek durumlara uygulanır ve tekrar tekrar çalışılır.

DBT’nin özündeki kabul ve değişim dengesi, aslında hepimize yol gösteren bir bilgeliktir: Kendimizi olduğumuz hâliyle kabul etmek ile daha iyisi için çabalamak birbirinin zıttı değil, birbirini tamamlayan iki tutumdur. Bu denge, hem öz-şefkati hem de gerçek büyümeyi mümkün kılar.

DBT’nin öğrettiği somut becerilerden biri, kriz anında dürtüsel davranmadan dalgayı geçirmeye yarayan sıkıntıya dayanma teknikleridir; örneğin yoğun bir öfke ya da panik anında soğuk suyla yüzü serinletmek gibi. Bu küçük ama etkili araçlar, duyguların ele geçirdiği anlarda kişiye zaman ve seçenek kazandırır.

DBT’nin en değerli yanı, yoğun duyguları bir “kusur” değil, düzenlenebilir bir deneyim olarak ele almasıdır. Kişi, duygularının onu ele geçirmesine izin vermek zorunda olmadığını, bunun yerine onlarla bilinçli biçimde ilişki kurabileceğini öğrenir. Bu, hem kendine şefkat hem de yaşamı üzerinde daha fazla söz sahibi olma yolunda güçlü bir dönüşüm sağlar.