İkincil Travma

İkincil travma, bir travmayı doğrudan yaşamamış olsa da, travma mağdurlarının acılarına yakından ve tekrar tekrar tanık olan kişilerde gelişen, TSSB'ye benzer belirtilerle seyreden dolaylı travmatik yıpranmadır. Terapistler, sağlık çalışanları, ilk yardım ekipleri, sosyal hizmet uzmanları ve travma yaşamış yakınlara bakım verenler bu duruma açıktır.

İkincil travmada kişi, başkasının travmatik deneyimini dinleyerek ya da ona tanık olarak, sanki bir ölçüde kendi başına gelmiş gibi etkilenir. Empati kapasitesi ne kadar yüksekse, bu dolaylı yükün ağırlığı da o kadar hissedilebilir.

Bilimsel temeli

İkincil travmatik stres ve eş anlamlı kullanılan “merhamet yorgunluğu” kavramları, yardım mesleklerindeki yıpranmayı açıklamak için geliştirilmiştir. Charles Figley bu alanda öncü çalışmalar yapmıştır. İnsan beyni, başkasının acısına empatiyle bağlandığında benzer sinir devrelerini etkinleştirir; sürekli maruz kalma, bu devreleri yorar ve kişinin kendi tehdit ve duygu sistemini etkiler. İkincil travma, tükenmişlikten farklı olarak doğrudan travma içeriğiyle temasla ilişkilidir.

Günlük hayatta

İkincil travma yaşayan biri, dinlediği travmatik olayları zihninde tekrar tekrar canlandırabilir, kâbuslar görebilir, dünyayı daha tehlikeli algılamaya başlayabilir, duygusal olarak uyuşabilir ya da kolayca irkilebilir. Bir sağlık çalışanı, gördüğü acılardan sonra kendi yakınları için aşırı kaygılanabilir. Bu belirtiler işi ve özel hayatı etkileyebilir.

İkincil travmayı tükenmişlikten ayıran önemli bir nokta vardır: tükenmişlik genel olarak aşırı iş yükü ve kronik stresten kaynaklanırken, ikincil travma özellikle başkalarının travmatik deneyimlerine tanık olmakla, o içerikle doğrudan temas etmekle ilişkilidir. İkisi bir arada bulunabilir ama aynı şey değildir. Bir diğer önemli özelliği, ikincil travmanın belirtilerinin TSSB'ye benzemesidir: kişi, kendi başına gelmemiş olayları zihninde canlandırabilir, kâbuslar görebilir, dünyayı daha tehlikeli algılamaya başlayabilir. Empati ne kadar güçlüyse bu yük de o kadar hissedilebilir; bu yüzden ikincil travma çoğu zaman en özverili yardımcıların ödediği görünmez bir bedeldir.

İkincil travma, yardım etme kapasitesinin bir bedeli olabilir ama önlenebilir ve iyileştirilebilir. Duygusal yükü paylaşmak, sınır koymak, süpervizyon almak, öz-bakım ve gerektiğinde destek almak koruyucudur. Kendi sinir sistemine de bakım vermek, başkalarına sürdürülebilir biçimde yardım edebilmenin ön koşuludur.