Somatizasyon

Somatizasyon, ruhsal sıkıntının, gerilim ya da bastırılmış duyguların bedensel belirtilere dönüşerek ifade bulması sürecidir. Baş ağrısı, mide sorunları, kas gerginliği, çarpıntı ya da açıklanamayan ağrılar gibi belirtiler ortaya çıkar; tıbbi incelemelerde ise bu belirtileri tam olarak açıklayacak bir bulguya çoğu zaman rastlanmaz.

Somatizasyon “yalandan hastalık” ya da “kafadan uydurma” değildir; belirtiler gerçektir ve kişi bunları gerçekten hisseder. Fark şu ki, bu belirtilerin kaynağı büyük ölçüde duygusal yüktür. Söze dökülemeyen kaygı, öfke, üzüntü ya da çözülememiş bir çatışma, beden aracılığıyla dile gelir. Beden âdeta zihnin taşıyamadığı yükü üstlenir.

Bilimsel temeli

Zihin ve beden birbirinden ayrı sistemler değildir. Stres yaşandığında otonom sinir sistemi ve stres hormonları harekete geçer; kalp hızlanır, kaslar gerilir, sindirim değişir. Kronik stres bu tepkileri kalıcı hâle getirdiğinde bedensel belirtiler ortaya çıkar. Duygularını fark etmekte ya da ifade etmekte zorlanan kişiler (aleksitimi eğilimi olanlar) somatizasyona daha yatkın olabilir; çünkü duygu, sözel kanaldan boşalamadığında bedensel kanaldan taşar.

Günlük hayatta

Günlük yaşamda somatizasyon; sınav ya da sunum öncesi mide bulantısı, stresli dönemlerde baş ağrılarının artması, gergin bir tartışmanın ardından beliren sırt ağrısı biçiminde herkeste bir dereceye kadar görülür. Sorun, bu belirtiler süreklileşip yaşamı etkilediğinde ve doktor doktor gezmeye yol açtığında ortaya çıkar.

Bedenin dilini dinlemeyi öğrenmek, çoğu zaman şaşırtıcı bir rahatlama getirir; çünkü fark edilip isimlendirilen bir duygu, artık bedende sessizce birikmek zorunda kalmaz. Bu farkındalık, hem belirtilerin hafiflemesine hem de kişinin kendisiyle daha bütünlüklü bir ilişki kurmasına katkı sağlar.

Somatizasyon yaşayan biriyle konuşurken “hepsi kafanda” demek incitici ve yanlıştır; çünkü belirtiler gerçektir. Bunun yerine bedensel şikâyetlerin ardındaki duygusal yükü merak etmek ve kişinin duygularını ifade etmesine alan açmak, hem anlayışı hem de iyileşmeyi destekleyen çok daha yapıcı bir tutumdur.

Somatizasyonu anlamanın en değerli yanı, bedendeki belirtiyi bir düşman değil, bir mesajcı olarak görebilmektir. Beden çoğu zaman zihnin görmezden geldiği bir ihtiyacı ya da duyguyu işaret eder. Duyguları fark etme, ifade etme ve stresi düzenleme becerileri geliştikçe bedensel belirtiler de sıklıkla hafifler. Bu farkındalık, zihin ile beden arasındaki bağı onarmanın ilk adımıdır.